ΧΑΡΟΥΜΕΝΑ ΥΓΙΗ ΠΑΙΔΙΑ

Θωμάς Χ. Παπαλεξανδρής

Απώλεια όρεξης στα παιδιά: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε

Απώλεια όρεξης στα παιδιά: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε

Μην αναγκάζετε τα παιδιά να φάνε. Διακρίνετε την έλλειψη όρεξης, την επιλεκτικότητα και την μειωμένη όρεξη, μάθετε πώς να δημιουργείτε μια επαρκή διατροφική ρουτίνα: ένας οδηγός για τους γονείς

Πότε ορίζεται ότι ένα παιδί δεν έχει όρεξη; Και ποιες είναι οι αιτίες; Σε περίπτωση έλλειψης όρεξης είναι απαραίτητο να δώσουμε βιταμίνες; Και πώς να τονωθεί η όρεξη στα παιδιά; Αυτές και άλλες ερωτήσεις στριμώχνουν το μυαλό του μέσου γονέα ή του παππού μόλις το παιδί αρνηθεί το κουτάλι του φαγητού (ίσως αφού έχει ήδη καταπιεί άλλα δέκα).

Πότε ένα παιδί ορίζεται ότι δεν έχει όρεξη;

Για να απαντήσουμε σε αυτό το ερώτημα, ας ξεκινήσουμε από μια βασική έννοια που είναι τι σημαίνει να έχεις ανορεξία στην παιδιατρική ηλικία. Πρέπει πρώτα να διακριθεί από τη γενική μείωση της όρεξης και την επιλεκτικότητα, που δεν είναι καταστάσεις αλλοίωσης της υγείας.

Πώς να ξεχωρίσετε την επιλεκτικότητα από την έλλειψη όρεξης στα παιδιά;

Η επιλεκτικότητα είναι το φαινόμενο που επηρεάζει όλα τα τα παιδιά από το δεύτερο έτος και μετά, όταν το βρέφος προσεγγίζει μια δίαιτα παρόμοια με αυτή των ενηλίκων (που επομένως παρέχει ξεχωριστές τροφές και όχι ένα μόνο πιάτο). Όλα τα παιδιά παρουσιάζουν επιλεκτικότητα και είναι ένα βήμα που δεν έχει να κάνει με την έλλειψη όρεξης. Το παιδί, ερχόμενο σε επαφή με τις επιμέρους γεύσεις, τις διαφοροποιεί καλά και αναπτύσσει τις προτιμήσεις του. Είναι «φυσιολογικό» ότι κατά καιρούς αναπτύσσει πάθος για ένα φαγητό ενώ αγνοεί τα άλλα. Για παράδειγμα, μπορεί για μήνες να έχει κολλήσει στα ζυμαρικά με γαρνιτούρα, μόνο για να ανακαλύψει νέες τροφές όπως το αυγό. Μια άλλη από τις πολύ συχνές επιλεκτικότητες στα βρέφη είναι η απόρριψη των λαχανικών. Αυτό συμβαίνει γιατί έχουν μια ξεχωριστή και συγκεκριμένη γεύση (palatability), η οποία στο προηγούμενο μεμονωμένο διαιτολόγιο ‘μαλάκωνε’ στο μείγμα.

Μειωμένη όρεξη: οδηγίες για γονείς

Αυτή η κατάσταση είναι επίσης φυσιολογική: ο ρυθμός βιολογικής ανάπτυξης του βρέφους μετά το έτος υφίσταται απότομη επιβράδυνση. Αυτό φαίνεται ξεκάθαρα στο βάρος, το οποίο τριπλασιάζεται τον πρώτο χρόνο της ζωής. Στη συνέχεια αυξάνεται με πιο αργό ρυθμό. Η θερμιδική απαίτηση είναι επίσης χαμηλότερη: από το δεύτερο έτος της ζωής και μετά μειώνεται. Υπάρχει μια φυσική επιβράδυνση της ανάπτυξης σε βιολογικούς όρους: το νήπιο περνά από την χερουβική μορφή του βρέφους στο λιποσαρκο σωματότυπο του μικρού παιδιού. Για αυτόν τον λόγο είναι σαφές ότι η όρεξη μειώνεται επίσης. Αυτή η μείωση μπορεί να κατανεμηθεί στο πρωινό, στο μεσημεριανό και στο βραδινό γεύμα. Πιο συχνά, όμως, το παιδί μειώνει πολύ αυτά που τρώει στο ένα γεύμα, καταλήγοντας να έχει δύο ικανοποιητικά και το άλλο πολύ μικρό. Αυτή είναι μια πολύ ευαίσθητη περίοδος για τη ζωή του νηπίου και όλοι οι νέοι γονείς θα πρέπει να γνωρίζουν αυτά τα φαινόμενα, για να αποφύγουν λανθασμένες ή επιβλαβείς συμπεριφορές, όπως να χρησιμοποιούν «κόλπα» ή να παρακολουθούν τηλεόραση και οθόνες κινητών για να εξασφαλίσουν ότι το παιδί τους τρώει περισσότερο.

Λόγω των αδικαιολόγητων ανησυχιών για την έλλειψη όρεξης στα παιδιά, αρχίζουν να καθιερώνονται λανθασμένες διατροφικές συνήθειες κατά τη διάρκεια του γεύματος: δεν ταΐζονται όταν πεινάνε, αλλά τρέφονται για να λάβουν την ποσότητα φαγητού που κάνει τους φροντιστές να νιώθουν προσωπική γαλήνη, με βάση την ατομική εμπειρία κορεσμού της όρεξης. Η αποσύνδεση της ικανοποίησης που δημιουργεί η πρόσληψη τροφής από την πραγματική ανάγκη για φαγητό είναι αυτό που δημιουργεί την τάση για την εμφάνιση των σύγχρονων προβλημάτων υγείας όπως το υπερβολικό βάρος και την παχυσαρκία, μια ασθένεια που επηρεάζει το 20-30% του γενικού πληθυσμού. Από προσωπικής εμπειρίας η κατανάλωση ακόμη και μικρών ποσοτήτων σοκολάτας προκαλεί αφάγια ή και διέγερση για τουλάχιστον 2 ημέρες στα μικρά νήπια.

Πότε πρέπει να τρώει ένα μωρό;

Η έννοια που κάθε γονιός πρέπει να προσπαθήσει να κατανοήσει είναι ότι το παιδί του πρέπει να τρώει όταν πεινάει και ότι δεν πρέπει να το πιέζει. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει δημιουργία αταξίας στην οργάνωση της ρουτίνας του φαγητού, αλλά να λάβει υπόψη τις ανάγκες της. Δεν πρέπει να του δίνεται φαγητό κάθε φορά που ο μικρός λέει «πεινάω» αλλά να του προσφέρονται τα τρία κύρια γεύματα της ημέρας σύμφωνα με την ανάγκη του για πείνα και την παράδοση της οικογένειας. Για παράδειγμα, το οικογενειακό δείπνο πρέπει να γίνεται γύρω στις 7 μ.μ. Αυτό μπορεί να είναι περίπλοκο για την ρουτίνα των ενηλίκων, αλλά τουλάχιστον πρέπει να το γνωρίζουν.

Γιατί τα παιδιά είναι ανόρεκτα;

Ένα υγιές και συνάμα ανόρεκτο παιδί δεν υπάρχει. Κάθε παιδί πεινά με διαφορετικούς τρόπους, ανάλογα με τη βιολογική του ανάγκη για ανάπτυξη. Όταν έχει όρεξη τρώει ό,τι χρειάζεται για να νιώσει χορτάτο. Η πραγματική έλλειψη όρεξης όσον αφορά στην υγεία συμβαίνει όταν υπάρχει σχεδόν πλήρης και παρατεταμένη άρνηση τροφής και δεν υπάρχουν παροδικές παθολογίες όπως η γρίπη ή οι καταστάσεις πυρετού (που οδηγούν σε προσωρινή γενική μείωση της όρεξης). Υπάρχουν λοιπόν τρία σημάδια που πρέπει να ληφθούν υπόψη για την έλλειψη όρεξης στα παιδιά:

  1. Άρνηση τροφής με την πάροδο του χρόνου.
  2. Άρνηση κάθε είδους τροφής (όχι επιλεκτικότητα).
  3. Άλλα σημάδια επιδείνωσης της υγείας (κακός ύπνος, λίγη ζωντάνια, κακή διάθεση).

Οι πιθανές αιτίες της ανορεξίας

Η πραγματική έλλειψη όρεξης επηρεάζει μια μειοψηφία παιδιών. Σίγουρα αν μια οικογένεια βιώνει μια ταραχώδη στιγμή του αντρόγυνου, αυτό αντανακλάται πρώτα στον ύπνο του παιδιού και μετά στην σχέση του με το φαγητό. Επικοινωνήστε πάντα με τον παιδίατρο για να αναλύσει την κατάσταση. Μετά την κλινική επίσκεψη, θα πρέπει να γίνουν εξετάσεις για να αναζητηθούν τα αίτια αυτής της πάθησης. Μια από τις πιο συχνές είναι η σιδηροπενική αναιμία στα παιδιά, αλλά και διαταραχές όπως η κοιλιοκάκη και οι ύπουλες εν τω βάθει οξείες λοιμώξεις όπως αυτές του ουροποιητικού συστήματος. Έχει διαπιστωθεί πρόσφατα, με αφορμή την πανδημία του κοροναϊού, μια αλλαγή στην όρεξη αρκετών ανθρώπων έως και 3 μήνες μετά την λοίμωξη, φαινόμενο που ανήκει στο λεγόμενο long covid σύνδρομο.

Είναι αποτελεσματικά τα συμπληρώματα διατροφής ή οι βιταμίνες;

Αν επιστρέψουμε στην περίπτωση του επιλεκτικού παιδιού που περιγράφεται παραπάνω (που δείχνει ασυνέχεια στην επιλογή), είναι απολύτως άχρηστο να του δίνουμε συμπληρώματα ή βιταμίνες: είναι δύσκολο για το παιδί να αρνηθεί όλα τα θρεπτικά συστατικά της ίδιας κατηγορίας. Οι τέσσερις κατηγορίες είναι οι εξής:

1.υδατάνθρακες

2.πρωτεΐνες (κρέας, ψάρι, όσπρια),

3.φρούτα και λαχανικά

4.γάλα και τα παράγωγά του

Εάν το παιδί σας τρώει τροφή οποιασδήποτε κατηγορίας, δεν πρόκειται να έχει έλλειψη σε θρεπτικά συστατικά. Για παράδειγμα, εάν τα παιδιά δεν τρώνε λαχανικά αλλά δέχονται φρούτα, δεν θα έχουν έλλειψη βιταμινών και μετάλλων. Το ίδιο ισχύει και για τις πρωτεΐνες: αν δεν τρώνε ψάρια, αλλά μόνο αυγά και όσπρια, αντισταθμίζουν με πρωτεΐνες. Αν δεν βρεθούμε αντιμέτωποι με την πλήρη απόρριψη της ίδιας κατηγορίας, δεν υπάρχει πρόβλημα, αλλιώς πρέπει να προχωρήσουμε στην τεχνητή συμπλήρωση της: είναι κάτι που πρέπει να αναλυθεί και να συζητηθεί με τον παιδίατρο.

Πώς να τονώσετε την όρεξη;

Το ιδανικό είναι να υπάρχει ποικιλία τροφίμων και να συμμετέχουν τα παιδιά στην προετοιμασία των γευμάτων. Η στιγμή του φαγητού παραμένει ένας ευχάριστος και ελεύθερος χρόνος. Γιατί αλλιώς, αν δημιουργηθεί ο φαύλος κύκλος, όπου την ώρα του μεσημεριανού γεύματος ή του δείπνου το παιδί αντιλαμβάνεται έντονες προσδοκίες από τον φροντιστή του, αυτό πυροδοτεί την αντίθεση και τις δυσάρεστες εμπειρίες. Αυτές τις στιγμές, για παράδειγμα, τα πιτσιρίκια μπορεί να επινοήσουν ότι θέλουν να πάνε τουαλέτα ή άλλα μικρά κόλπα για να ξεφύγουν από το φαγητό.

Συνταγές που θα τα παρασύρουν να φάνε

Δώστε μερικά κουταλάκια του γλυκού ή με πηρούνι πουρέ λαχανικών στο βρέφος κατά την διάρκεια του απογαλακτισμού, για παράδειγμα, μια γεύση από μπρόκολο ή κουνουπίδι, ανάλογα με την εποχή. Στόχος είναι να αφήσουμε το 6 μηνών μωρό να γευτεί τα μεμονωμένα λαχανικά, οπότε όταν τα βρει στο πιάτο του αργότερα δεν θα είναι η απόλυτη καινοτομία. Επίσης, μια νέα γνώση είναι ότι η ποικιλία στην διατροφή της εγκύου μητέρας επηρεάζει θετικά την εκ νέου ανακάλυψη μιας γεύσης που περνούσε μέσα από τον πλακούντα κατά την εμβρυϊκή ζωή (palatability).

Θωμάς Παπαλεξανδρής

Παιδίατρος